Trao đổi về vấn đề này, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam, Tiến sĩ Trần Văn Miều cho rằng, việc đặt bảo vệ môi trường ở vị trí trung tâm trong chiến lược phát triển thể hiện bước chuyển quan trọng về tư duy, phù hợp với yêu cầu thực tiễn và xu thế chung của thế giới.
Tỷ lệ che phủ rừng vùng Đà Bắc đạt trên 60%, ở mức cao trong tỉnh Phú Thọ (ảnh minh họa).
Từ chuyển biến tư duy đến hoàn thiện thể chế về môi trường
Theo Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam, Tiến sĩ Trần Văn Miều, gần bốn thập kỷ đổi mới đã ghi nhận những chuyển biến rõ rệt trong tư duy và đường lối của Đảng về bảo vệ môi trường và bảo tồn thiên nhiên. Trong bối cảnh ô nhiễm môi trường, suy giảm tài nguyên và biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng, các vấn đề môi trường đã và đang tác động trực tiếp đến phát triển kinh tế – xã hội và đời sống người dân.
Một điểm nổi bật là vai trò lãnh đạo xuyên suốt, nhất quán của Đảng trong việc xác định bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu và bảo tồn đa dạng sinh học là yêu cầu gắn liền với phát triển bền vững. Quan điểm phát triển hài hòa giữa kinh tế, xã hội và thiên nhiên ngày càng được nhấn mạnh, từng bước thay thế tư duy đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng tồn tại trong giai đoạn trước.
Trên cơ sở đó, Nhà nước đã thể chế hóa các chủ trương của Đảng thông qua hệ thống chính sách, pháp luật ngày càng hoàn thiện. Luật Bảo vệ môi trường qua các lần ban hành và sửa đổi đã tạo dựng hành lang pháp lý quan trọng, quy định rõ trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân, đồng thời khuyến khích sự tham gia của toàn xã hội trong công tác bảo vệ môi trường và bảo tồn đa dạng sinh học.
Cùng với sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, vai trò của cộng đồng dân cư ngày càng được phát huy. Bảo vệ môi trường đã trở thành nội dung quan trọng trong xây dựng đô thị văn minh và nông thôn mới, từng bước hình thành ý thức coi bảo vệ môi trường là một phần của đời sống hằng ngày.
Ở tầm chiến lược, Tiến sĩ Trần Văn Miều cho rằng dự thảo Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã thể hiện bước tiến mới khi xác định môi trường không còn là nhiệm vụ kèm theo, mà từng bước trở thành nền tảng cho phát triển bền vững của đất nước trong giai đoạn tới.
Công tác tuyên truyền, nâng cao ý thức cộng đồng là một trong những giải pháp đồng bộ đang được triển khai để bảo vệ rạn san hô Hòn Chồng. Ảnh minh họa: Đặng Tuấn/TTXVN
Từ kinh nghiệm quốc tế, ông phân tích, phát triển bền vững hiện nay được nhìn nhận dựa trên ba trụ cột không thể tách rời là kinh tế, xã hội và môi trường. Ba trụ cột này cần được phát triển hài hòa, bởi nếu chỉ chú trọng tăng trưởng kinh tế mà xem nhẹ yếu tố xã hội và môi trường, thì sự phát triển đó sẽ khó bền vững trong dài hạn. Trong bối cảnh đó, môi trường ngày càng giữ vai trò nền tảng, bảo đảm cho cả phát triển kinh tế và ổn định xã hội.
Trong điều kiện hội nhập sâu rộng, các tiêu chuẩn về môi trường, phát triển xanh và truy xuất nguồn gốc đang trở thành yêu cầu bắt buộc đối với nhiều thị trường lớn. Nếu sản phẩm không đáp ứng được các tiêu chuẩn này, khả năng tiếp cận thị trường quốc tế sẽ bị hạn chế, kéo theo nguy cơ suy giảm năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Vì vậy, bảo vệ môi trường không chỉ là trách nhiệm, mà còn trực tiếp tạo ra giá trị cho phát triển kinh tế.
Không chỉ trong sản xuất, theo Tiến sĩ Trần Văn Miều, môi trường còn có vai trò đặc biệt quan trọng đối với các ngành dịch vụ, nhất là du lịch. Mục tiêu thu hút hàng chục triệu lượt khách quốc tế mỗi năm chỉ có thể đạt được khi môi trường sống, cảnh quan và không gian đô thị, nông thôn thực sự xanh, sạch, đẹp và an toàn. Một môi trường bị ô nhiễm, cảnh quan xuống cấp sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến sức hấp dẫn của điểm đến và hình ảnh quốc gia.
Từ góc nhìn chính sách, Tiến sĩ Trần Văn Miều cho rằng việc Đảng và Nhà nước khẳng định quan điểm không đánh đổi môi trường để lấy tăng trưởng kinh tế ngắn hạn là cam kết quan trọng, thể hiện trách nhiệm đối với lợi ích lâu dài của đất nước và các thế hệ tương lai. Các chính sách, pháp luật cùng với những cam kết quốc tế về phát triển xanh, giảm phát thải cho thấy quyết tâm đưa môi trường trở thành nền tảng cho phát triển bền vững.
Trong quá trình hiện thực hóa các chủ trương đó, vai trò của các tổ chức xã hội và cộng đồng được đặt ở vị trí then chốt. Pháp luật về bảo vệ môi trường đã quy định rõ trách nhiệm của Mặt trận Tổ quốc và cộng đồng trong việc tham gia, giám sát và phản biện xã hội. Điều này tạo cơ sở để người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng, mà còn trở thành chủ thể tham gia tích cực.
Đặc biệt, vị chuyên gia lưu ý tới vai trò của cộng đồng doanh nghiệp và đội ngũ doanh nhân. Với mục tiêu phát triển hàng triệu doanh nghiệp trong thời gian tới, đây là lực lượng có tiềm lực lớn về nguồn lực, tri thức và khả năng lan tỏa. Khi doanh nghiệp chủ động tham gia chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và phát triển kinh tế tuần hoàn, những giá trị đó sẽ lan tỏa mạnh mẽ ra cộng đồng và toàn xã hội.
Đoàn viên, thanh niên Công an và đoàn viên thanh niên đặc khu Phú Quốc quét dọn, thu gom rác thải ven bờ biển ở đặc khu Phú Quốc. Ảnh: TTXVN phát
Bên cạnh đó là vai trò của người dân trong các cộng đồng dân cư, trường học, lực lượng vũ trang và các tổ chức tôn giáo. Khi người dân được nâng cao nhận thức, được tham gia bàn bạc, giám sát và trực tiếp thụ hưởng những thành quả của bảo vệ môi trường, sự tham gia đó sẽ mang tính tự giác và bền vững hơn.
Tinh thần “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, giám sát và dân thụ hưởng” là nguyên tắc xuyên suốt trong bảo vệ môi trường và bảo tồn thiên nhiên. Khi môi trường sống được cải thiện, người dân sẽ trở thành lực lượng tích cực trong việc giữ gìn môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu.
Ở góc nhìn dài hạn, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam cho rằng, hướng tới mục tiêu đến năm 2045 Việt Nam trở thành nước phát triển, có môi trường sống an toàn và lành mạnh, việc triển khai hiệu quả các chủ trương, nghị quyết của Đảng về bảo vệ môi trường cần tiếp tục được thực hiện đồng bộ, với sự tham gia của toàn xã hội. Đây là cơ sở quan trọng để bảo đảm tăng trưởng bền vững, hướng tới sự phồn vinh và hạnh phúc của người dân.
Theo nguồn: