Nhằm tiếp tục thực hiện các nhiệm vụ trọng tâm về bảo tồn thiên nhiên, năm 2025 Trung tâm Du lịch và Bảo tồn sinh vật Hoàng Liên đã xây dựng Kế hoạch và triển khai thực hiện điều tra, đánh giá phân bố loài Gà tiền mặt vàng (Polyplectron bicalcaratum) – một loài chim thuộc Nhóm IB (nguy cấp, quý hiếm, ưu tiên bảo vệ theo Thông tư 27/2025/TT-BNNPTNT). Hoạt động này không chỉ mang ý nghĩa khoa học mà còn thể hiện tinh thần trách nhiệm của Trung tâm trong việc xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ bảo tồn dài hạn và quản lý hiệu quả đa dạng sinh học tại Vườn quốc gia Hoàng Liên.
1. Mục tiêu và phạm vi nghiên cứu: Nhằm đánh giá hiện trạng phân bố tiềm năng của loài Gà tiền mặt vàng tại các khu vực đại diện cho hệ sinh thái á nhiệt đới vùng núi cao Hoàng Liên; thu thập dữ liệu bổ trợ về thành phần loài động vật hoang dã; nâng cao năng lực và nhận thức cộng đồng địa phương trong hoạt động giám sát, bảo vệ động vật hoang dã.
Từ tháng 5 đến tháng 10 năm 2025, đã tiến hành thực hiện điều tra tại ba tuyến điển hình, bao gồm: Núi Xẻ – đỉnh Fansipan – Rừng Tùng – Cát Cát; Séo Mý Tỷ – Dền Thàng và Bản Hồ – Tả Trung Hồ.
2. Tổ chức thực hiện và phương pháp điều tra: Nhóm nghiên cứu bao gồm kỹ sư đang làm việc tại Trung tâm và người dân địa phương có kinh nghiệm đi rừng. Việc kết hợp chuyên môn khoa học với tri thức bản địa đã mang lại hiệu quả cao trong xác định vị trí tiềm năng của loài và đảm bảo tính khách quan, an toàn trong quá trình khảo sát.
ảnh đoàn điều tra
Phương pháp chủ yếu được sử dụng là bẫy ảnh tự động (camera trap) kết hợp quan sát hiện trường, phân tích sinh cảnh và thu thập dấu vết sinh học. Tổng cộng 34 máy bẫy ảnh được lắp đặt tại các vị trí có khả năng xuất hiện động vật như ven suối, bìa rừng, đường mòn, rừng nguyên sinh… Hoạt động trong 90 ngày liên tục, các máy ghi nhận chu kỳ sinh hoạt khác nhau của các loài.
3. Kết quả điều tra và những phát hiện khoa học đáng chú ý, đó là, đã ghi nhận được 15 loài động vật hoang dã thuộc 7 bộ, trong đó 10 loài nằm trong danh mục Nhóm IB và IIB theo Thông tư 27/2025/TT-BNNPTNT. Một số loài quý hiếm tiêu biểu gồm: Cầy gấm (Prionodon pardicolor), Cầy vằn Bắc (Chrotogale owstoni), Khỉ mặt đỏ (Macaca arctoides), Mèo rừng (Prionailurus bengalensis), Gà so họng đen (Arborophila torqueola), Khướu tai bạc (Trochalopteron melanostigma).
Cầy vằn bắc (Chrotogale owstoni)
Khỉ mặt đỏ (Macaca arctoides)
Cầy vòi mốc (Paguma larvata)
Gà So họng đen (Arborophila torqueola)
Mèo rừng (Prionailurus bengalensis)
Mặc dù chưa ghi nhận được hình ảnh của loài Gà tiền mặt vàng, nhóm nghiên cứu đã xác định một số nguyên nhân như vị trí đặt bẫy vượt ngoài vùng sinh thái tối ưu (thường 600–1.500 m), sinh cảnh bị chia cắt bởi canh tác thảo quả và hoạt động du lịch, cùng với ảnh hưởng của thời tiết ẩm ướt kéo dài do các cơn bão lớn trong năm 2025.
Tuy nhiên, kết quả thu được có giá trị khoa học và thực tiễn cao, giúp xác định khu vực tiềm năng cho khảo sát tiếp theo, đồng thời cung cấp cơ sở dữ liệu ban đầu cho hệ thống giám sát đa dạng sinh học của Vườn quốc gia Hoàng Liên. Đồng thời, làm cơ sở quan trọng trong việc giáo dục môi trường và cộng đồng, giúp người dân, học sinh và cán bộ địa phương được hướng dẫn về sự phân bố và vai trò của động vật hoang dã trong cân bằng sinh thái, tác hại của săn bắt trái phép và lợi ích của bảo vệ rừng gắn với sinh kế bền vững. Thông qua đó, cộng đồng địa phương trở thành những “tình nguyện viên bảo tồn”, tích cực tham gia giám sát và bảo vệ tài nguyên rừng.
4. Với những kết quả thu được, Trung tâm Du lịch và Bảo tồn sinh vật Hoàng Liên định hướng và đề xuất một số biện pháp sau:
- Mở rộng mạng lưới bẫy ảnh lâu dài tại các khu vực sinh thái phù hợp hơn với loài Gà tiền mặt vàng.
- Xây dựng ngân hàng dữ liệu động vật hoang dã, tích hợp với cơ sở dữ liệu đa dạng sinh học của Vườn quốc gia Hoàng Liên và của quốc gia.
- Tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến và giám sát. Tuần tra, ngăn chặn kịp thời các hành vi săn bắt, bẫy thú trái phép.
- Đẩy mạnh nghiên cứu chuyên sâu về các loài đặc hữu, hướng tới quản lý dựa trên hệ sinh thái.
- Phát triển du lịch sinh thái – giáo dục bảo tồn, giúp cộng đồng hưởng lợi chính đáng.
- Kêu gọi hợp tác kỹ thuật và tài chính từ các tổ chức bảo tồn trong và ngoài nước.
Chương trình điều tra năm 2025 là bước tiến quan trọng trong công tác nghiên cứu và giám sát đa dạng sinh học tại Vườn quốc gia Hoàng Liên. Dù chưa ghi nhận được cá thể Gà tiền mặt vàng, song kết quả đã khẳng định vai trò tiên phong của Trung tâm Du lịch và Bảo tồn sinh vật Hoàng Liên trong việc kết hợp giữa nghiên cứu khoa học – bảo tồn thiên nhiên – giáo dục cộng đồng, nâng cao giá trị bảo tồn của hệ sinh thái Hoàng Liên và củng cố năng lực hợp tác cộng đồng trong bảo vệ thiên nhiên, góp phần thực hiện mục tiêu phát triển bền vững của Vườn quốc gia Hoàng Liên./.
Chu Văn Tấn - Trung tâm DL